پیشگفتار

همه آزمایش­ها نیاز به آمادگی قبلی ندارند اما انجام بیشتر آزمایش­ها نیازمند رعایت نکاتی است که اگر به خوبی مراعات گردند موجب رسیدن به نتایج درست آزمایشگاهی می­شوند. شاید پرسشی که بیش از دیگر سؤالات از سوی بیماران مطرح می­شود مسئله ناشتایی است. بدیهی است که شما باید معنای دقیق ناشتا بودن را بدانید.

  • نباید طی 12 ساعت پیش از انجام آزمایش غذا بخورید.
  • نباید طی 12 ساعت پیش از آزمایش، مایعات بنوشید (خوردن آب طبق رژیم عادتی هر شخص اشکالی ندارد)
  • نباید طی 12 ساعت قبل از آزمایش آدامس بجوید.
  • نباید از شکلات­های مختلف، مینت (ترکیبات نعناع دار)، شربت­های سینه یا قرص­های نرم کننده گلو استفاده نمائید.

پس اگر آزمایشی که پزشک شما درخواست نموده نیاز به ناشتایی دارد، شما:

  • می­توانید در طول 12 ساعت پیش از انجام آزمایش آب بنوشید.

  • باید داروهایی را که پزشک اجازه قطع مصرف آنها را صادر نکرده، مثل گذشته مصرف نمایید (اما آزمایشگاه را از مصرف آنها آگاه کنید).

  • می­توانید طی 12 ساعت پیش از آزمایش دندان­هایتان را مسواک کنید.

 

نکته مهم دیگر آگاه بودن آزمایشگاه از سوابق دارویی و بیماری شماست؛ در صورتی که بیماری خاصی دارید یا داروی بخصوصی مصرف می­کنید حتما آزمایشگاه را مطلع سازید.

 

نمونه­ های آزمایشگاهی

ارائه نمونه درست به آزمایشگاه بسیار مهم است؛ به همین خاطر به دستورالعمل­ها و آمادگی­های لازم برای انجام آزمایش­های مهم و رایج در آزمایشگاه­ها می­پردازیم.

 

دستورالعمل قند خون 2 ساعت پس از غذا

  • شب قبل از آزمایش حداقل 8 ساعت ناشتا باشید و در طی ناشتایی از خوردن چای و قهوه پرهیز نمائید.

  • پس از اینکه نمونه خون ناشتا از شما گرفته شد صبحانه معمولی که هر روز می­خورید را میل نمائید.

  • وقتی اولین لقمه صبحانه را خوردید ساعت را یادداشت کنید. نمونه گیری دقیقا 2 ساعت پس از ساعت مذکور انجام می­پذیرد.

  • حتی الامکان صبحانه را در آزمایشگاه صرف نموده و تا زمان انجام آزمایش در آزمایشگاه منتظر بمانید.

  • قبل از انجام آزمایش (در طی مدت ناشتایی شب قبل) و در حین 2 ساعت بعد سیگار نکشید.

  • در طول آزمایش (در طی 2 ساعت) از ورزش و پیاده روی خودداری نمائید.

  • آزمایش را حتما قبل از ساعت 10 صبح شروع کنید و از انجام آن در ساعات دیرتر اجتناب کنید.

  • در طی این دو ساعت از خوردن هر نوع خوردنی و آشامیدنی (آب در حد متعارف اشکالی ندارد) خودداری نمائید.

  • آزمایش قند ناشتا و دو ساعت پس از غذا را در یک روز انجام دهید.

 

دستور العمل آزمایش 2 ساعته تحمل قند خون (2hOGTT)

  • شب قبل از آزمایش حداقل 8 ساعت ناشتا باشید.

  • ابتدا یک نمونه خون جهت تعیین قند خون ناشتا از شما گرفته شده و سپس به ازای هر کیلوگرم وزن بدن 75/1 گرم (حداکثر 75 گرم) قند به شما داده می­شود تا میل کنید.

  • توجه داشته باشید که نباید هیچ ماده­ای برای بهتر شدن طعم محلول قند به آن اضافه کنید. فقط می­توان مقداری آبلیمو به آن اضافه نمود تا طعم آن قابل تحمل باشد. محلول قندی تهیه شده را در طی مدت 5 دقیقه به آرامی بنوشید.

  • دقیقا 2 ساعت پس از شروع مصرف محلول قند، نمونه خون از شما گرفته می­شود.

  • مواردی که در 5 بند آخر دستورالعمل قند خون 2 ساعت پس از غذا آماده است را در این مورد نیز رعایت فرمائید.

 

در برخی از آزمایش­ها، ممکن است نیاز به ناشتایی بیشتر یا کمتر از 12 ساعت وجود داشته باشد؛ یا در برخی موارد دیگر باید بعضی از داروها را قطع کرد و کشیدن سیگار را متوقف نمود.

 

دستورالعمل جمع آوری ادرار تمیز برای کشت و آزمایش کامل ادرار

نمونه ادرار برای تشخیص انواع عفونت­های دستگاه ادراری و اثبات وجود برخی از مواد و سلول­ها از جمله قند، پروتئین، خون، گلبول­های سفید و گلبول­های قرمز تحت بررسی قرار گرفته و در صورت لزوم کشت داده می­شود.

اگر نمونه ادرار در زمان جمع­آوری آلوده شود نتایج آزمایش ادرار و کشت آن خصوصا از نظر تشخیص عفونت­ها دچار اشکال خواهد شد، لذا باید نکات زیر را رعایت نمود:

 

ویژه بانوان:

  • پیش از انجام آزمایش از نوشیدن مقادیر زیاد آب و سایر مایعات اجتناب نمائید.

  • دست­های خود را کاملا با صابون و آب شسته و به خوبی با دستمال کاغذی خشک کنید.

  • درب ظرف ادرار را با احتیاط باز کنید؛ بدون آن که دست شما با سطح داخلی ظرف یا درب آن تماس پیدا کند.

  • با یک دست چین­های پوستی دستگاه تناسلی را از هم باز کرده و با دستمال یکبار مصرف اطراف مقعد و پیشابراه را از جلو به عقب تمیز کنید. این کار را دوبار و هر بار با یک دستمال جدید تکرار کنید.

  • پس از اینکه جریان ادرار شروع شد، قسمت اولیه ادرار (چند قطره اول) را دور ریخته و بقیه ادرار را با حجم 30 میلی لیتر (حداقل نصف ظرف) جمع کنید. توجه داشته باشید که ظرف مذکور تحت هیچ عنوان با پوست اطراف ناحیه تناسلی تماس پیدا نکند.

  • درب ظرف نمونه را بسته و آن را به آزمایشگاه تحویل دهید.

 

ویژه آقایان

  • پیش از انجام آزمایش از نوشیدن بیش از حد مایعات اجتناب نمائید.

  • دست­های خود را کاملا با آب و صابون شسته و به خوبی با دستمال کاغذی خشک کنید.

  • درب ظرف ادرار را با احتیاط باز کنید؛ بدون آن که دست­های شما با سطح داخلی ظرف یا درب آن تماس پیدا کند.

  • سر آلت را با دستمال مرطوب یکبار مصرف دوبار و هر بار با استفاده از یک دستمال جدید تمیز کنید.

  • مراقب باشید که سر آلت به سطح داخلی ظرف نخورد.

  • مقدار کمی از قسمت اول ادرار (چند قطره اول) را به داخل توالت تخلیه کرده و حدود 30 میلی لیتر (نصف ظرف نمونه) از آن را جمع کنید.

  • درب ظرف نمونه را بسته و آن را تحویل آزمایشگاه دهید.

 

توجه داشته باشید که: بهترین نمونه برای تشخیص عفونت­های ادراری نخستین نمونه ادرار صبحگاهی است.

 

مراجعه کننده گرامی:

در صورتی که نمونه ادرار در منزل تهیه می­شود:

  • حتما پس از جمع آوری ادرار باید آن را در طبقه پائین درب یخچال قرار دهید.

  • نمونه ادرار را تقریبا تا 12 ساعت پس از جمع آوری می­توان در یخچال نگهداری نمود.

  • در زمان انتقال نمونه ادرار به آزمایشگاه آن را در کنار یخ قرار دهید.

 

دستورالعمل جمع آوری ادرار 24 ساعته

نمونه ادرار 24 ساعته برای تشخیص بسیاری از بیماری­ها مخصوصا بیماری­های کلیوی مورد استفاده قرار می­گیرد. نمونه باید دقیقا طی 24 ساعت جمع آوری گردد. به همین منظور گالن­هایی از سوی آزمایشگاه در اختیار شما قرار می­گیرد که برخی از آنها حاوی مواد نگهدارنده مایع یا جامد است. نکته مهم این است که شما نباید تحت هیچ شرایطی این مواد را خالی کرده یا آنها را بو کنید.

برای جمع آوری ادرار 24 ساعته هیچگاه از ظروفی غیر از ظرف­هایی که آزمایشگاه در اختیار شما قرار می­دهد استفاده نکنید.

ضمنا رعایت موارد ذیل ضروری است:

  • در ابتدای جمع آوری نمونه، دفع ادرار را انجام داده و آن را دور بریزید. زمان را دقیقا یادداشت کنید (مثلا ساعت 7 صبح).

  • به مدت یک شبانه روز (24 ساعت) یعنی تا ساعت 7 صبح فردا تمامی نوبت­های دفع ادرار را در ظرف مخصوص جمع آوری کنید.

توجه 1:

آخرین نوبت دفع ادرار باید رأس همان ساعتی که جمع آوری ادرار شروع شده بود، انجام و در ظرف مخصوص جمع آوری نمونه ریخته شود.

توجه 2:

در صورت امکان ادرار را مستقیما داخل گالن نریزید و از ظرف­های استریل ادرار جهت این کار استفاده نمائید.

  • در طول جمع آوری ادرار باید ظرف جمع آوری دور از، دسترس کودکان و در جای خنک (ترجیحا در یخچال) نگهداری شده و بلافاصله پس از اتمام کار به آزمایشگاه تحویل داده شود.

 

دستورالعمل جمع آوری نمونه مدفوع

رایج­ترین کاربرد آزمایش مدفوع تشخیص انواع مختلف انگل­های بیماری زا در روده است. افرادی که تحت آزمایش مدفوع قرار می­گیرند، باید برای مدت 7 تا 10 روز پیش از انجام این آزمایش از درمان با روغن کرچک یا روغن­های معدنی، بیسموت، منیزیوم، ترکیبات ضد اسهال، تنقیه با باریوم و مصرف آنتی بیوتیک­ها خودداری نمایند. بهتر است این آزمایش در سه نوبت انجام شود. نمونه مدفوع باید مستقیما در ظرفی که از طرف آزمایگشاه در اختیار بیمار قرار می­گیرد جمع آوری شود. اگر بیمار بستری است، نمونه را در یک ظرف خشک جمع آوری نموده و سپس با استفاده از چوب مخصوص (آبسلانگ)، نمونه را به ظرف برچسب دار منتقل نمائید. نمونه مدفوع نباید با ادرار یا آب آلوده شود زیرا ادرار می­تواند برخی از انگل­های فعال را از بین ببرد.

بیماران باید نمونه جمع آوری شده را خصوصا در موارد مشکوک به اسهال خونی بلافاصله به آزمایشگاه تحویل دهند. اگر انجام آزمایش حداکثر تا 30 دقیقه پس از جمع آوری نمونه امکان پذیر نباشد، لازم است تا نمونه در یخچال قرار داده شود.

 

آزمایش بررسی خون مخفی در مدفوع

گاهی اوقات خونریزی­های مختصری در بخش­های مختلف دستگاه گوارش اتفاق می­افتد که به علت کم بودن با چشم دیده نمی­شود، بنابراین باید با روش­های آزمایشگاهی تشخیص داده شود. بهتر است این آزمایش در 3 نوبت انجام شود.

 

برای انجام این آزمایش باید نکات زیر را رعایت نمائید:

  • 48-72 ساعت پیش از آزمایش و در طی دوره جمع آوری نمونه مدفوع از خوردن گوشت قرمز، گوشت سفید (مرغ و ماکیان)، ماهی، شلغم و تربچه خودداری کنید.

  • مصرف قرص­های آهن و فرفولیک، کپسول هماتینیک و ففول، ایندومتاسین، کلشیسین، آسپیرین، بروفن، کورتن­ها و ویتامین C باید 48 ساعت پیش از انجام آزمایش قطع شود. در صورت داشتن سابقه خونریزی از لثه 48 ساعت پیش از انجام آزمایش از مسواک زدن و کشیدن نخ دندان اجتناب نمائید.

  • نمونه باید سریعا به آزمایشگاه تحویل داده شود.

  • نمونه مدفوع نباید با ادرار یا سایر مواد آلوده شود.

 

دستورالعمل جمع آوری نمونه مایع منی

آزمایش بر روی مایع منی به منظور تشخیص علت نازایی در مردان مورد استفاده قرار می­گیرد.

  • نمونه باید ترجیحا در آزمایشگاه تهیه شود، در غیر این صورت باید آن را در مدت کمتر از نیم تا یک ساعت به آزمایشگاه تحویل داد. در هنگام تحویل نمونه به آزمایشگاه زمان دقیق جمع آوری آن را به مسئول پذیرش اعلام نمائید.

  • نمونه باید پس از 3 تا 5 روز پرهیز از نزدیکی یا انزال تهیه شود و نمونه­هایی که پیش از دو روز یا پس از هفت روز از آخرین نزدیکی جمع آوری می­شود برای انجام آزمایش مناسب نیست.

  • وجود تب در خلال 3 روز پیش از انجام آزمایش، نتیجه را تحت تأثیر قرار می­دهد. بهترین نمونه منی نمونه­ای است که از طریق تحریک مصنوعی تهیه شده و در ظرف مخصوصی که از طرف آزمایشگاه در اختیار شما قرار داده شده، جمع آوری می­گردد.

 

نمونه جمع آوری شده توسط کاندوم برای آزمایش مناسب نیست.

  • باید دقت شود که تمام نمونه منی در ظرف مخصوص ریخته شود زیرا در غیر این صورت باعث به دست آمدن نتیجه غیرواقعی خواهد شد.

  • قبل از ریختن نمونه به داخل ظرف بهتر است با در دست گرفتن ظرف، دمان آن را به حدود 37 درجه سانتی گراد (درجه حرارت بدن) برسانید.

  • از قرار دادن نمونه در حرارت­های کمتر از 30-37 درجه و بالاتر از 40 درجه سانتی گراد خودداری نموده و سعی کنید تا زمان تحویل نمونه به آزمایشگاه آن را در دمای نزدیک به حرارت بدن (37 درجه سانتی گراد) نگهداری کنید.

 

آزمایش مایع منی بعد از بستن لوله­ها در مردان (وازکتومی)

  • انجام آزمایش منی در این افراد مانند آزمایش معمولی منی است با این تفاوت که:

  • این آزمایش باید حداقل دو ماه پس از بستن لوله­ها انجام شود.

  • در طی 24 ساعت پیش از انجام آزمایش نباید نزدیکی صورت پذیرد یا مایع منی به هر علت دفع شود.

  • در صورتی که نمونه در خارج آزمایشگاه تهیه شده است، باید هر چه سریعتر به آزمایشگاه منتقل شود.

توجه:

نمونه مایع منی که از زمان جمع آوری آن بیش از نیم تا یک ساعت گذشته باشد، فاقد ارزش تشخیصی است.

 

آمادگی­های لازم جهت آزمایش شناخت زودرس سرطان دهانه رحم

نام دیگر آن، آزمایش پاپ اسمیر است. این آزمایش به منظور شناخت زودرس سرطان دهانه رحم انجام می­شود و به علاوه در زمان انجام آن می­توان به التهاب دهانه رحم و عفونت­های آن نیز پی برد. رعایت چند نکته پیش از انجام این آزمایش ضروری است:

  • از 72 ساعت قبل از انجام آزمایش از دوش واژینال (شستشوی داخل واژن با آب یا مواد ضد عفونی کننده) پرهیز نمائید.

  • از نمونه برداری در زمان قاعدگی، خونریزی فعال یا دوره­های التهابی اجتناب کنید.

 

آزمایش PSA جهت افتراق توده­های خوش خیم و بد خیم پروستات

انجام این آزمایش از اواسط دهه چهارم زندگی در آقایان توصیه می­شود (بطور منظم و حداقل سالی یکبار).

  • در صورتی که اخیرا معاینه پروستات شده­اید آزمایش را حداقل یک هفته به تعویق بیندازید.

  • حداقل باید 48 ساعت از آخرین انزال (مقاربت یا دفع منی به هر نحو) گذشته باشد.

  • در صورتی که اخیرا از پروستات سونوگرافی کرده­اید جواب آن را به مسئول آزمایشگاه نشان دهید.

 

آزمایش­های رایج هورمونی

1.آزمایش هورمون­های تیروئید

  • هر چند انجام آزمایش هورمون­های تیروئید نیاز به رعایت محدودیت مصرف غذا و مایعات ندارد اما به علت اثری که افزایش چربی­های خون بر نتایج آزمایش­های تیروئید دارد، حداقل 3 ساعت قبل از آزمایش، غذا نخورید. در صورت مصرف دارو حتما با پزشک مربوطه در مورد قطع یا ادامه مصرف آنها گفتگو نمائید و آزمایشگاه را از این موضوع مطلع سازید.

 

2.آزمایش پرولاکتین

پرولاکتین که از بخشی از مغز (هیپوفیز) ترشح می­شود هورمونی است که در طی دوره حاملگی و شیردهی 10 تا 20 برابر افزایش می­یابد. انجام این آزمایش در اختلالات هورمونی از جمله به هم خوردن نظم عادت ماهیانه در خانم­ها و نیز بیماران مشکوک به تومور هیپوفیز کمک کننده است.

بیماران باید نکات زیر را پیش از انجام این آزمایش رعایت کنند:

  1. باید حداقل 2 ساعت و حداکثر 3 ساعت بعد از بیدار شدن از خواب نمونه خون بدهند. نمونه­هایی که زودتر از این زمان تهیه شوند افزایش ناشی از خواب را نشان خواهند داد.

  2. در شب قبل از آزمایش، لباس گشاد و راحت بپوشند و از پوشیدن لباس­های تنگ خصوصا در ناحیه سینه و پستان­ها اجتناب نمایند.

  3. معاینه و نیز تحریک پستان­ها طی 24 ساعت قبل موجب اشتباه در نتیجه آزمایش می­شود.

  4. بیماران باید از نزدیکی و تماس جنسی در شب قبل خودداری کنند.

  5. طی 12 ساعت قبل از انجام آزمایش از ورزش و فعالیت­های شدید بدنی خودداری نموده و مصرف قرص­های ضد بارداری، کلروپرومازین و متیل دوپا را پس از مشورت با پزشک معالج قطع نمایند.

  6. استرس در زمان انجام آزمایش خصوصا در طی 30 دقیقه پیش از آن موجب نتایج اشتباه می­شود، لذا بیماران باید استرس خود را در زمان آزمایش به حداقل برسانند.

 

آزمون­های غربالگری بیماریهای مادرزادی در مادران باردار

امروزه با انجام آزمایش­هایی از جمله آزمایش­های چهارگانه (کوادراپل) که بر روی نمونه خون مادر انجام می­شود و یا آزمایش ترکیبی که شامل آزمایش خون از مادر و نیز انجام نوعی سونوگرافی خاص از جنین است، می­توان به تشخیص زودرس سندرم داون (که در گذشته به آن منگولیسم می­گفتند و مهمترین علامت آن ناتوانی شدید ذهنی است) و ناهنجاری­ها و نقایص لوله­های عصبی (مغز و نخاع) رسید. ایده­آل ترین زمان برای انجام آزمایش چهارگانه بین هفته­های 16 تا 18 حاملگی و بهترین زمان انجام تست ترکیبی هفته یازدهم بارداری (بین هفته­های 10 تا 13) است.

 

آزمون­های غربالگری بیماری­های متابولیک در نوزادان

خوشبختانه امروزه می­توان با گرفتن مقدار کمی خون از نوزاد از وجود اختلال متابولیک مهم مطلع شد و پیش از اینکه این اختلالات موجب صدمه به نوزاد شود، آن­ها را بطور کامل درمان نمود. مهم­ترین این اختلالات بیماریهای تیروئید است.

  • توجه داشته باشید که ظاهر سالم نوزاد خصوصا در روزهای اول تولد این اختلالات را رد نمی­کند. در حال حاضر انجام تست­های تیروئید، فاویسم و بیماری فنیل کتونوری در کشور الزامی است.

 

چند نکته مهم:

  • آزمایش قند خون ناشتا را پس از 8 ساعت ناشتایی انجام دهید. (توجه داشته باشید که این مدت ناشتایی باید در طی شب باشد.)

  • آزمایش تری گلیسیرید (یکی از چربی­های خون) حداقل نیاز به 12 ساعت ناشتایی دارد.

  • برای انجام آزمایش نیتروژن اوره خون (BUN) 4-8 ساعت ناشتایی کافی است؛ بعلاوه بیمار باید حداقل در طی 2-3 روز پیش از انجام آزمایش از مصرف غذاهای حاوی گوشت زیاد خودداری نماید. انجام این آزمایش در کنار آزمایش کراتینین اطلاعات دقیق­تری از نحوه عملکرد کلیه­ها در اختیار پزشک معالج قرار خواهد داد.

  • انجام آزمایش اسید اوریک و اوره خون نیاز به حداقل 8 ساعت ناشتایی دارد.

  • آزمون تعیین عیار پادتن ضد میکروب هلیکوباکتر پیلوری که یکی از عوامل مهم مولد ورم و زخمهای معده است نیاز به آمادگی خاصی ندارد اما بهتر است که بیمار شب قبل غذای چرب مصرف نکند زیرا افزایش چربی خون می­تواند نتیجه این آزمایش را مخدوش نماید.

کلیه ی حقوق مادی و معنوی این وب سایت به آزمایشگاه پاتوبیولوژی پیشرو تعلق دارد

طراحی وب سایت و پشتیبانی : آنلاین سلامت دات کام